Ví dầu ngọn lửa hắt hiu

Thì anh nhen nhúm, lựa chiều gió mưa

Thì anh đóm mỏng, củi khô

Thì anh gượng nhẹ đợi chờ lửa lan

Ví dầu ngọn lửa lụi tàn

Thì anh gom góp chút than cuối cùng

Thì anh chiu chắt đốm hồng

Tìm trang viết, nhóm bập bùng say mê

Ví dầu than lụi, trời khuya

Nhạt thênh tro bụi, não nề nhân duyên

Thì anh nhặt giữa lãng quên

Những than đen của lửa thiêng năm nào

Ví dầu thế nảo, thế nào

Vẫn tin còn lửa rì rào trong than…

Phạm Đức

     Ngay từ những ngày còn học phổ thông, trong sổ tay của lũ học trò chúng tôi đã có “Đơn phương” cúa nhà thơ Phạm Đức với “Gần nhau mà chẳng yêu cùng – Đơn phương tôi cứ thủy chung một mình”. Trong tâm hồn trong trẻo và ngây thơ của tuổi mười bảy, tôi đã hình dung ra một chàng trai đầy bản lĩnh, chung thuỷ với một mối tình đơn phương...Và tôi nhớ tên nhà thơ Phạm Đức từ khi đó !

     Sau này, tôi đọc được “Ví dầu” của Phạm Đức, lại thêm một lần nữa hình tượng người đàn ông cao thượng trong tình yêu được khắc hoạ rõ nét.

Ví dầu ngọn lửa hắt hiu

Thì anh nhen nhúm, lựa chiều gió mưa

Thì anh đóm mỏng, củi khô

Thì anh gượng nhẹ đợi chờ lửa lan

     Dường như tình yêu của chàng trai này quá đỗi mong manh, chỉ như “ngọn lửa hắt hiu” mà thôi. Anh sẽ làm gì để nhen lên ngọn lửa sắp tắt đó? Hay để mặc cho lửa tắt? Hãy xem cách giải quyết của chàng: nhen nhúm, lựa chiều gió mưa, dùng đóm mỏng, củi khô, gượng nhẹ đợi chờ lửa lan. Sao mà dịu dàng đến thế, chân thành đến thế?!

Ví dầu ngọn lửa lụi tàn

Thì anh gom góp chút than cuối cùng

Thì anh chiu chắt đốm hồng

Tìm trang viết, nhóm bập bùng say mê

     Khổ thơ thứ hai, tình yêu được so sánh với “ngọn lửa lụi tàn”. Lửa đã lụi tàn, hỏi có còn gì nữa chăng? Đương nhiên, sẽ còn chút than hồng ấm áp. Đốm sáng ấy được chàng trai chắt chiu đưa vào trang viết, nhóm lên niềm say mê cho riêng mình! Thật đáng trân trọng lắm thay!

Ví dầu than lụi, trời khuya

Nhạt thênh tro bụi, não nề nhân duyên

Thì anh nhặt giữa lãng quên

Những than đen của lửa thiêng năm nào

     Khổ thơ thứ ba, tình yêu càng nhạt nhoà hơn, chỉ “ví dầu” như than lụi! Buồn quá... Nhưng, chàng trai vẫn tiếp tục khẳng định thái độ kiên cường của mình: anh sẽ tìm trong sự lãng quên những viên than kết tinh từ ngọn lửa tình yêu mà anh tôn thờ đến mức gọi là “lửa thiêng” ấy, thật mãnh liệt hiếm có!

Ví dầu thế nảo, thế nào

Vẫn tin còn lửa rì rào trong than…

     Cặp lục bát cuối của baì thơ là một cái kết đầy tính nhân văn, một sự khẳng định chắc chắn, biểu hiện niềm tin vĩnh cửu của chàng trai, cho dù thế nào đi chăng nữa anh vẫn tin vào tình yêu của mình, một tình yêu trường tồn cùng năm tháng. Vâng, làm sao có thể không tin khi anh đã đến với tình yêu bằng cả trái tim nhân hậu và bản lĩnh sống đậm phong độ “đàn ông” như thế.

     Mặc dù tình huống trong thơ đều là “ví dầu”, nhưng với mỗi “ví dầu” nhân vật trữ tình lại bày tỏ một hướng giải quyết khiến người đọc như lạc vào mê cung của tâm hồn và nhân cách đầy vị tha. Nếu cung bậc, sức sống của tình yêu bị giảm dần theo từng khổ thơ thì ngược lại, tình cảm và thái độ nhiệt thành, mãnh liệt cuả nhân vật trữ tình càng tăng lên. Sự đối nghịch này phải chăng là thủ pháp nghệ thuật làm nổi bật hình ảnh đẹp đẽ và cao thượng của chàng trai?! Với cách gieo vần thật nhuyễn và “có nghề”, bài thơ thực sự là một bài lục bát xinh xắn và quyến rũ!

     Trong cuộc đời này, chẳng cô gái nào dại dột đánh mất chàng trai si tình và chung thuỷ nhường ấy. Và, tôi tin cô gái nào gặp được một người tình như thế thật là hạnh phúc lắm thay! “Ví dầu” tất cả chúng ta đều dành cho tình yêu tâm thế ấy, thái độ ấy thì tất cả mọi cuộc tình trên thế gian này sẽ đẹp biết bao!

Phạm Tâm An