ĐA LÀNG LẠI MỌC



Dương Phượng Toại

Cây đa lại mọc đầu làng
Thành nơi hò hẹn, mùa màng đổi vai
Đàn em tấp tểnh làm trai
Gĩa từ chú Cuội ngồi mài sừng trâu!

Thời xa ơi của ta đâu
Cây đa, bến nước, tình đầu vấn vương?
Quán xưa còn dấu ven đường
Con đò đắm bóng trong sương nhạt nhòa…

Tôi đi từ khói mây xa
Qua bao mùa gió lá đa rụng đầy
Ngày về tìm lại gốc cây
Sân đình trúc gãy, thềm đầy cỏ rêu.

Đêm nằm vọng tiếng cuốc kêu
Cõi lòng chìm nổi bao nhiêu kiếp người!
Nhớ lời cha lúc sinh thời
Khi đa mọc lại là đời ấm êm.

Đất làng chim đến đậu thêm
Gốc đa, lũ trẻ thả lên cánh diều
Cơn mưa đẫm cả trời chiều
Sớm mai đa lại mọc nhiều búp non!
 

(Trong tập thơ DƯỚI NGỰC TRĂNG RẰM, NXB Hội Nhà văn, 2015)
 

LỜI BÌNH
 

Cây đa - bến nước - sân đình là bộ ba hình ảnh quen thuộc của làng quê xưa, thường xuất hiện trong ca dao- dân ca.

Đa độc mộc, cổ thụ, rễ nhiều buông xuống, cành lá sum sê, tán rộng tỏa bóng mát, thường tọa lạc ở đầu làng hay cạnh sân đình. Đa hiên ngang che chắn, gần gũi thân mật như lũy tre làng. Hơn thế, đa còn gắn với đời sống văn hóa tâm linh… Đa sống lâu đến hàng mấy trăm năm, tượng trưng cho sự trường tồn, vững bền, tạo nên cảm thức thanh bình, yên ả, hi vọng trong tâm hồn người dân quê.

Thế mà có một thời, vì tư duy vô thần và thực dụng, cùng việc phá bỏ đền, chùa, miếu mạo, người ta đã triệt hạ luôn cả đa làng, không thương tiếc!

Nhưng nay đã có một cây đa mới mọc lên ở đầu làng!

Tín hiệu của điềm lành chăng? Mang nỗi ưu tư về chuyện làng chuyện nước và tâm hồn đa cảm, người thơ không thể dấu nỗi mừng vui. Chọn một giọng điệu thơ lục bát nhẹ nhàng, điềm tĩnh, nhà thơ đã tạo cho thi phẩm “Đa làng lại mọc” một tiếng reo thầm rất ý nhị, phù hợp với thông điệp thẩm mĩ cần chuyển tải.

Thủ pháp đồng hiện thường thấy trong thể truyện được vận dụng vào thơ trữ tình vẫn là đắc dụng; những dòng hồi ức về đa cũ, làng xưa qua thời tuổi trẻ- trưởng thành, thời hiện tại và thời tương lai dự cảm cứ đan xen nhau suốt mấy khổ thơ. Kí ức cứ hiện về bằng những từ ngữ, hình ảnh đẹp, nên thơ, với bến nước dòng sông có “con đò đắm bóng trong sương nhạt nhòa”, với “tình đầu vương vấn” của tuổi vừa biết yêu…

Xin đừng nghĩ, dự cảm ở đây còn mơ hồ và nặng mùi duy tâm - thiên mệnh. Chỉ biết ?rằng, bài thơ đã nói hộ lòng ta, trong bất cứ cảnh huống nào, cũng phải nuôi ước vọng và niềm tin về một vận hội mới cho ngày mai tốt đẹp hơn, tươi sáng hơn… Thế đã là thơ hay, đáng quý!

Những ngày áp Tết Bính Ngọ- 2026

GS Phạm Văn Chữ

BTV giới thiệu: NT Trịnh Toại