PHẦN KẾT

*

     1. Kể từ khi ra đời vào khoảng thế kỉ XV, XVI, thể lục bát vẫn luôn khẳng định vai trò là thể thơ có nhiều ưu thế trong việc thể hiện điệu tâm hồn dân tộc. Trải qua bao biến cố thăng trầm, thể thơ này ngày càng trở nên hoàn thiện hơn và được nhiều người yêu thơ Việt trân trọng. Chất đồng quê  chính là một yếu tố tạo nên bí quyết sinh tồn cho thể loại.

     2. Như một định mệnh, cả Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn đều tìm đến với thể lục bát để rồi nổi danh cùng những bài lục bát dung dị, mượt mà. Trong thơ họ nói chung, chất đồng quê giữ một vị trí đặc biệt. Chất đồng quê đã chi phối và tác động sâu sắc tới cả nội dung và hình thức nghệ thuật của thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn. Họ đưa vào thơ những cảm quan cùng những cảnh vật đậm chất quê mùa. Không gian, thời gian trong thơ cùng những khu vườn với cây cỏ, hoa lá, những con vật, các hình ảnh thiên nhiên, tự nhiên luôn được khắc hoạ, cảm nhận dưới cái nhìn, sự suy ngẫmvà sự thương mến của con người xứ đồng. Bức tranh quê ấy còn được làm giàu thêm rất nhiều bởi hình ảnh những con người với tình cảm mộc mạc, chân thành: Những người bà, người mẹ, người chị, người ông, người cha, và đặc biệt là hình ảnh những cô gái quê mùa, những người tình- “Nàng Thơ” của  thi sĩ...

Khi xây dựng bức tranh quê bằng thơ lục bát, cả hai nhà thơ này đều kế thừa, tiếp thu rất nhiều những hình ảnh, giá trị đặc sắc của ca dao, thơ ca truyền thống. Đó là những ngôn từ, hình ảnh được mượn trực tiếp hay gián tiếp, những cách nói gần gũi ngôn ngữ đời thường đậm chất dân gian. Rồi giọng điệu than vãn, chòng ghẹo trong câu thơ, cách phối thanh, cách vận dụng những thế mạnh của thơ lục bát cổ truyền ở cả phạm vi bài thơ, khổ thơ, câu thơ…đều được Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn phát huy, sử dụng nhuần nhuyễn. Họ thực sự là những người thợ thơ lục bát tài ba, cần mẫn “cấy cày” trên cánh đồng làng quê.

     3. Bên cạnh những giá trị thơ lục bát giàu tính truyền thống, lục bát quê của Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn cũng có nhiều cách tân, đổi mới sáng tạo. Những hình ảnh, những cách tân của họ trước hết mang đậm các tính sáng tạo của mỗi người. Đó là hệ quả của cái chất bụi bặm nhẹ nhàng trong lục bát Nguyễn Duy hay nỗi buồn, sự ngang tàng trong lục bát Đồng Đức Bốn. Tiếp đến, sự mới mẻ của những vần lục bát ấy chịu sự chi phối, tác động của các yếu tố thuộc cuộc sống, thời đại: Cảnh quan quê mùa không còn đối lập hoàn toàn với đô thị như thơ ca trước kia. Sự đối lập vẫn có nhưng nhẹ nhàng hơn, thêm vào đó là mối quan hệ tương hỗ, tương trợ. Rồi qui mô, cấu trúc của bài thơ, khổ thơ, câu thơ lục bát có nhiều cách tân mới lạ đều cho thấy xu thế chung của thơ lục bát Việt Nam hiện đại.

     4. Cùng bắt nhịp vào dòng chảy của thơ lục bát Việt Nam hiện đại và cùng mang đậm chất đồng quê, song thơ lục bát Nguyễn Duy cũng có nhiều điểm khác biệt về cả nội dung và hình thức thể hiện. Cuối cùng, có thể nói, lục bát Nguyễn Duy và lục bát Đồng Đức Bốn là hai nấc thang trên con đường đi lên của thơ lục bát Việt Nam. Thơ lục bát của họ thể hiện rất rõ những đặc điểm của thơ lục bát Việt Nam hiện đại. Góp phần làm rạng danh cho thể lục bát  của dân tộc.

-----------------------------

Tác giả Phạm Mai Phong

Trích luận văn: Chất đồng quê trong thơ Lục bát Việt Nam hiện đại

(Qua thơ Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn)