Tình yêu bất tận trong “lời ru của thầy”



Nguyễn Thị Bình

 

LỜI RU CỦA THẦY

Mỗi nghề có một lời ru
Dở hay thầy cũng chọn ru khúc này
Lời ru của gió màu mây
Con sông của mẹ đường cày của cha

Bắt đầu cái tuổi lên ba
Thầy ru điệp khúc quê nhà cho em
Yêu rồi cũng nhớ yêu thêm
Tình yêu chẳng có bậc thềm cuối đâu!

Thầy không ru đủ nghìn câu
Biết con chữ cũng đứng sau cuộc đời
Tuổi thơ em có một thời
Ước mơ thì rộng như trời, ngàn năm

Như ru ánh lửa trong hồn
Cái hoa trong lá, cái mầm trong cây
Thầy ru hết cả mê say
Mong cho trọn ước mơ đầy của em.

Mẹ ru em ngủ tròn đêm
Thầy ru khi mặt trời lên mỗi ngày
Trong em hạt chữ xếp dày
Đừng quên mẹ vẫn lo gầy hạt cơm

Từ trong vòm mát ngôi trường
Xin lời ru được dẫn đường em đi
(Con đường thầy ngỡ đôi khi
Tuổi thơ lăn một vòng bi tới rồi!)

Hẳn là thầy cũng già thôi
Hóa thân vào mỗi cuộc đời các em
Thì dù phấn trắng bảng đen
Hành trang ấy đủ thầy đem theo mình.

           
 (Đoàn Vị Thượng)
 

Lời bình: Nguyễn Thị Bình

Nhà thơ Đoàn Vị Thượng (1959- 2021) tên thật là Trần Quang Đoàn, là một gương mặt quen thuộc trên thi đàn. Ông có thơ đăng báo từ rất sớm, bài thơ nổi tiếng “Bụi phấn” luôn là niềm yêu thích của các thế hệ độc giả. Thơ ông giản dị, lắng sâu chở nặng nỗi đời, nỗi người... Ông từng có 10 năm làm giáo viên Tiểu học, thế nên thơ viết về tình thầy trò của ông luôn chiếm được cảm tình, không chỉ với các thế hệ thầy cô giáo và học sinh...
 

“Lời ru của Thầy” của Đoàn Vị Thượng là một trong những bài thơ hay về chủ đề “Thầy cô và mái trường”. Bằng giọng thơ lục bát nhẹ nhàng, đằm thắm, từ ngữ, hình ảnh giản dị, lắng sâu, bài thơ là một khúc ru đầy ắp yêu thương, ru em từ khi em cắp sách đến trường bằng tình yêu thương vô bờ bến. Đó là lời ru xúc động của người thầy suốt đời tận tụy với nghề, với học sinh thân yêu. Thầy ru em: “Bắt đầu cái tuổi lên ba”, lời ru của thầy là hành trang không thể thiếu, tiếp sức cho em trên những chặng đường đời. Đọc bài thơ này có lẽ không ai không khỏi xúc động và nhất là những người từng làm nghề dạy học thì sự xúc động ấy thật khó có thể diễn tả thành lời.
 

Xưa nay, người ta thường nói đến lời ru của bà, của mẹ mà ít ai nói đến “Lời ru của thầy”. Bởi lẽ, bà và mẹ là “người thầy đầu tiên” ru em từ khi em còn trong nôi. Từ lời ru ấy, em đã lớn lên từng ngày. Rời vòng tay bà, tay mẹ, em đến trường. Từ đây, ngày ngày thầy lại ru tiếp lời ru của mẹ: “Bắt đầu cái tuổi lên ba/ Thầy ru điệp khúc quê nhà cho em”. Thầy dạy em bài học đầu tiên chính là bài học về tình yêu gia đình, quê hương đất nước; yêu từ ngọn cỏ nhành cây đến những trang sử oanh liệt của dân tộc: “Yêu rồi cũng nhớ yêu thêm/ Tình yêu chẳng có bậc thềm cuối đâu! ”Phải rồi, tình yêu quê hương đất nước không bao giờ là đủ và không thể nào đong đếm được. Câu thơ ẩn chứa một triết lý nhẹ nhàng về cái điều tưởng như hiển nhiên nhưng vô cùng quan trọng mà ta rất dễ bỏ qua: Tình yêu không bao giờ có giới hạn?
 

Vẫn biết kiến thức thì mênh mông như biển lớn, mà hiểu biết của con người là hữu hạn. Thế nên:“Thầy không ru đủ nghìn câu/ Biết con chữ cũng đứng sau cuộc đời”. Con chữ dù linh diệu đến đâu cũng không thể diễn tả hết được những đa dạng, éo le của cuộc đời. Vả lại, trí óc ngây thơ, non nớt của em cũng không thể nào thu nhận hết được những cung bậc từ bể đời vô tận. Tuy nhiên, với tình yêu thương cùng trách nhiệm nghề nghiệp, thầy đem tất cả sự hiểu biết và lòng mê say của mình, thổi bùng trong tâm hồn em ngọn lửa về tình yêu cuộc sống, yêu con người. Thắp lên trong em những ước mơ, khát vọng: “Mong cho trọn ước mơ đầy của em”. Từ mong ước ấy, thầy gửi gắm bao niềm tin yêu, hy vọng vào những kiến thức thầy đã “gieo”, và những yêu thương thầy đã gửi... Thầy trông đợi “Cái hoa trong lá, cái mầm trong cây”, Bằng cuộc đời đã trải, bằng những ân tình, ân nghĩa thầy trò, thầy tin các em được lớn lên bằng sự dạy dỗ, yêu thương, chăm chút, từ tình yêu và ánh sáng trí tuệ, sẽ trổ hoa, kết trái dâng đời.
 

Trong bài thơ “Lời ru của thầy”, câu chữ nào cũng chở nặng một tình yêu bất tận. Nhưng có lẽ hay nhất, nặng đầy nhất là khổ thơ: “Mẹ ru em ngủ tròn đêm/ Thầy ru khi mặt trời lên mỗi ngày/ Trong em hạt chữ xếp dày/ Đừng quên mẹ vẫn lo gầy hạt cơm. Hai lời ru tràn ngập yêu thương của mẹ và của thầy, vừa tiếp nối, vừa bổ sung cho nhau, đều dành cho em những gì tốt đẹp nhất. Đêm đêm, lời ru của mẹ đưa em vào giấc ngủ êm đềm. Khi mặt trời lên là lúc em được cắp sách tới trường và lời ru của thầy nâng bước chân em. Hơn ai hết, thấu hiểu được những nhọc nhằn của mẹ, thầy luôn dạy em về lòng biết ơn: “Trong em hạt chữ xếp dày/ Đừng quên mẹ vẫn lo gầy hạt cơm”. Ở đây, từ “hạt” được lặp lại một cách đầy dụng ý. “Hạt chữ” có vẻ trừu tượng, nhưng “hạt cơm” lại rất cụ thể. Dùng cái trừu tượng để nói cái cụ thể là cách để tôn vinh công ơn của mẹ. Hai từ “lo gầy” đặt trước “hạt cơm” phải chăng để nói đến sự vất vả, lam lũ của mẹ để nuôi con và lo cho con ăn học bằng người?
 

Nhẹ nhàng mà sâu lắng, “Lời ru của thầy” theo bước chân em đến trường, và đọng lại trong em bao điều mới mẻ, sâu lắng. Đó là hành trang để em vững bước vào đời: “Từ trong vòm mái ngôi trường/ Xin lời ru được dẫn đường em đi”... Đó cũng là hy vọng, là mong ước của thầy. Và từ lời ru đằm thắm yêu tin của thầy, chắc chắn em sẽ đến được những chân trời mơ ước.
 

 Hành trang suốt đời của thầy chỉ là phấn trắng, bảng đen và quan trọng hơn, chính là tình yêu bất tận đối với các thế hệ học trò: “Hẳn là thầy cũng già thôi/ Hóa thân vào mỗi cuộc đời các em/ Thì dù phấn trắng bảng đen/ Hành trang ấy đủ thầy đem theo mình”. Khổ thơ cuối lắng lại như một lời tự sự. Ta hiểu, cuộc đời thầy thật giản dị, khiêm tốn. Niềm vui, sự trưởng thành của các em chính là niềm vui suốt đời của thầy. Hạnh phúc biết bao, khi mỗi cuộc đời các em đều có bóng dáng thầy. Hay nói khác đi, thầy đã dành tất cả kiến thức, tình yêu của mình cho các em, chỉ với một mong muốn cháy bỏng: “trọn ước mơ đầy” của em mà thôi.
 

Hóa thân vào hình ảnh người thầy, bằng khúc ru dạt dào tình yêu thương, nhà thơ Đoàn Vị Thượng đã gửi gắm lòng biết ơn sâu sắc đến các thế hệ thầy cô giáo - những người đã không quản khó khăn vất vả, đêm ngày miệt mài bên trang giáo án, dìu dắt các thế hệ học sinh nên người. “Lời ru của thầy” là tình yêu vừa tỉ mỉ, vừa rộng lớn, giản dị mà sâu sắc của thầy đối với trò. Cũng có thể hiểu, đó là lời tri ân của các thế hệ học trò đối với thầy cô. Hiểu theo cách nào thì bài thơ cũng là khúc ru, là tình yêu bất tận về cuộc đời, về tình người và lòng biết ơn đó thôi!

                                                                                                   N.T.B