Tôi gặp hắn trong một cửa hàng bán trà. Nom hắn ngầu cùng với hàng ria tỉa tót rất nét. Tôi chợt nhận ra và xướng cái tên rất độc, gắn với hắn từ dăm năm nay. Đó là biệt danh Dân “dây điện”, mặc cho tên hắn đầy đủ là Nguyễn Ngọc Dân. Có người gọi tắt là Dân “điên nặng”, tức Dân điện, bởi lẽ hắn dành trọn đến 5 năm trời, chỉ vẽ toàn dây điện, cột điện, loa phường và đèn giao thông.
Tôi có xem triển lãm tranh và sắp đặt, với tiêu đề “Vắt qua phố” của hắn từ cái đận 2007. Toàn là dây điện thật, với những bố cục lạ và lắm thế sự phố phường của Hà Nội của một thời hiện lên. Tôi bắt tay rồi hỏi còn mê dây điện không, thì hắn mở ngay một tập bản thảo toàn tranh mới với tiêu đề “Vắt qua phố 2”, và khoe, mới rồi đã tham gia triển lãm với 5 tác phẩm, cũng lại về dây điện.
Nặng lòng với biển
Thật ra trước đó hắn rất mê biển và vẽ nhiều tranh về biển. Nghe nói từ khi tốt nghiệp khoa sơn mài, Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội, năm 1996 cho đến năm 2002, hắn chuyên vẽ biển, và dành một thời gian dài sống ở Hạ Long, để vật lộn với đời sống biển cả, chiêm nghiệm và vẽ. Triển lãm “Chân dung - Biển” của hắn từ 2003 đã nói lên điều đó. Quả thật là người con được sinh ra từ đất biển Hải Phòng, nên hắn có nhiều ý tưởng khá thân thiện với thiên nhiên và nặng lòng cùng biển.
Khi đó ở tuổi 30, mở triển lãm chuyên đề như vậy, không thể phủ nhận hắn là người dũng cảm. Người xem có thể điểm ra một số tác phẩm có giá trị, và tạo nên sự bất ngờ như: “Trăng biển”, “Mưa biển”, “Biển đỏ”, “Biển vàng”, “Cuồng phong”… Với cách thể hiện lạ trong nét vẽ, màu sắc và tạo hình, tranh của hắn đầy nội lực và biểu cảm như một trường ca về sức sống bất tận của biển cả. Rằng, hắn với sự chia sẻ của biển đợi cùng người phụ nữ chờ chồng về từ trùng khơi; Rằng, những cô bé đi bắt sò cô đơn trước biển và có khi đó là biển náo nức với đội thuyền vượt sóng mà hắn vẽ với tâm trạng khắc khoải cùng sự mặn mòi của gió và sóng. Có người chứng kiến hắn đã đốt đi hàng trăm bức tranh khi cảm thấy không hài lòng.
Vậy là sau khi vẽ hàng ngàn bức tranh về biển, hắn mới chọn ra vài chục tác phẩm để trình làng hội hoạ. Ấy thế rồi bức “Sóng bạc đầu”, được bán đấu giá ở Hội đồng Anh, tại bảo tàng lịch sử, để làm từ thiện, năm 2007. Cùng trong năm, hắn cho in sách, rồi vác tranh sang Hà Lan mở cuộc triển lãm.
Và tranh về biển của hắn, đến nay vẫn được các nhà sưu tập, trong và ngoài nước, quan tâm. Hỏi bán tranh thế nào, hắn nói toẹt, ai biết thì đến mà mua, chứ chẳng bao giờ gửi các cửa hàng ngoài phố. Hỏi tại sao, hắn nói sợ chụp giật, sao chép lắm. Vậy là hắn cứ ngày đêm vẽ và mơ màng cùng biển vắng và khóc thầm cùng mưa gió và bão táp đe doạ những con thuyền nhỏ nhoi trước cõi mênh mang biển cả. Đã một thời như vậy hắn cũng bị “điên” vì biển như thế.
Chuyện vẽ người
Đó là những chân dung mà hắn cũng say mê không kém, ngay từ khi còn trẻ. Đó là chân dung những người thân trong gia đình; chân dung bạn bè đồng nghiệp và kể cả những sự tình cờ gặp gỡ. Có lần, hắn kể từ khi còn là sinh viên đã bất ngờ gặp một ông lão, có khuôn mặt và bộ râu đẹp đi ngang qua phố Yết Kiêu, gần trường học đã làm hắn ngẩn ngơ và ước được vẽ chân dung người này. Nhưng thời gian trôi qua. Hắn cất công đi tìm đây đó mà không thấy.
Rồi hắn lấy vợ, sinh con ở hẳn Hà Nội. Và đúng là có duyên thì sẽ gặp lại, không ngờ, một lần đi qua đường Lăng Bác, hắn gặp lại “người đẹp” đó đi xe đạp trên đường. Không thể quên được, thế là hắn quay xe lại làm quen, rồi đi theo về đến tận nhà để xin vẽ. Đó là cụ Cầm, nhà ở ngoại ô Hà Nội. Xem tranh hắn vẽ quả là như thần vậy. Nhìn thật đến nỗi như các hoạ sĩ vẫn nói là “Cực thực”. Hắn xử lý những khoảng trắng của giấy vẽ tạo nên những mảng không màu khá huyền ảo cho bộ râu dài và gương mặt. Riêng đôi mắt của cụ Cầm toát lên vẻ tự tin, lạc quan và đầy trải nghiệm trong cuộc sống. Đó là sự ung dung tự tại, thể hiện một tính cách đã từng vượt qua bao nỗi đời nhân thế và thanh thản trước bao những thăng trầm của một đời người.
Họa sĩ Nguyễn Ngọc Dân
Nếu với cụ Cầm, hắn vừa vẽ hắn vừa run rảy vì niềm vui sáng tạo bao nhiêu, thì khi hắn vẽ chân dung bố, mẹ vợ tương lai, thì hắn lại càng run vì căng thẳng. Hắn vẽ chân dung hai người bằng sơn dầu, to như người thật, nên khá công phu và hồi hộp vô kể. Hắn kể lại chuyện này mà vẫn hổn hển như mới vẽ hôm qua vậy. Vợ hắn cũng là một hoạ sĩ và hồi đó còn làm ở báo Hoa Học Trò. Đâu như năm 2002.
Cùng năm ấy, hắn còn vẽ chân dung đại tướng Võ Nguyên Giáp, bằng chất liệu sơn dầu khá đẹp. Riêng bức hoạ trước đó còn có chữ ký của đại tướng vào dịp xuân Ất Dậu, 2005 để làm kỷ niệm. Còn chân dung nhà thơ Trần Đăng Khoa thì hắn dùng bột màu và thể hiện nổi bật nét tài hoa, thông minh, với gương mặt hiền lành nhưng đôi mắt ẩn chứa nét hóm hỉnh thật đáng yêu.
Cùng với mảng chân dung, hắn còn có nhiều tranh hoa, mực nho và đặc biệt là những ký hoạ giầu chất sống, sinh động và gây ấn tượng mạnh. Nhiều bức giầu tâm cảm như: “Ông già hút thuốc lào”, “Bố tôi”, “Cụ Phan Văn Chức”, “ Hoạ sĩ Phan Cẩm Thượng”, “Ký hoạ tre”…Riêng các bức vẽ bằng than thì hắn quả là nặng lòng chia sẻ vơi những người lao động vùng mỏ, đầy trăn trở và có sức ám ảnh lòng người.
Chính vì sự gắn bó tha thiết với cuộc sống mà hằn vẽ và sống được với nghề của mình. Tuy vậy, có những bức tranh bán đi rồi, nhưng vì những kỷ niệm và ký ức khó quên, thế là hắn phải đi chuộc lại để treo ở nhà.
Vì sao hắn còn vẽ dây điện?
Ấy là chuyện từ hồi 2004. Duyên cớ lại do những chuyến đi đón vợ mà thành. Trong lúc chờ đợi, hắn nhìn vẩn vơ lên cao và bất ngờ phát hiện ra đường dây điện tạo nên đường nét rất gợi cảm, mặc dù nhìn qua chỉ là những mớ dây rối rắm, cũ nát, cứng queo, đen xì. Lại còn cái loa phóng thanh của phường nữa chứ. Lồ lộ, xấu xí oang oang tiếng nói. Nhưng bất ngờ hắn tưởng tượng ra cái loa chính là đầu rồng, còn các bó dây kéo dài uốn lượn như mình rồng đang múa. Vậy là từ đó hắn quyết định vẽ dây điện như một sự phát hiện đề tài độc đáo của mình.
Hắn sướng đến nỗi, suốt ngày mơ về dây điện, với các hình tượng khác nhau. Phải nói hắn, ngủ với dây điện, ăn cùng dây điện, đi chơi cũng chỉ nhìn dây điện. Rồi hắn vẽ. Nhiều đêm hắn lang thang trong mưa để xem dây điện ngậm nước như thế nào; hay có đêm đông hắn đi coi dây điện rét mướt ra sao, có núm điện nào bị vỡ không. Hắn tự hào rằng, mình thuộc từng cột đèn của mỗi con phố Hà Nội, hay thuộc cụm dây ở phường nào to nhất và nhiều mình rồng đẹp nhất. Thế đó, hắn miệt mài tạo nên những ý tưởng mới về cảm xúc về phố Hà Nội qua những chùm dây điện và cái loa.
Bởi lẽ sau những chùm dây điện là nụ cười cùng ô cửa sổ của ngôi nhà cổ. Sau bao sợi dây nhằng nhịt đó là cây bàng đang trút lá; là mái ngói rêu phong đang rơi từng giọt nước mưa phùn lạnh lẽo; và đó còn là những bóng dáng người lêu xiêu trong tiếng đàn thánh thót và giai điệu của câu ca trù ngân lên lảnh lót, làm say đắm bao lữ khách. Dường như hắn vẽ dây điện để mô tả về con người sống ở phố. Một đời sống của Hà Nội ở trên cao.
Một diện mạo phố được hiện lên âm thầm, ghi dấu ấn về công nghệ thông tin của một thời. Với những “Loa phố” (được Bảo tàng Mỹ thuật sưu tầm), hoặc “Cao tốc” (Giải thưởng khuyến khích Triển lám mỹ thuật toàn quốc 2010) ,“Còn đó một khoảng trời xanh”, “Một góc ngã tư”, “Nốt son trên khuôn nhạc” hay như “Đường điện nào đến nhà tôi”, hoặc “Đèn giao thông đỏ” và “Nguồn sáng thông tin”…hắn muốn gửi gắm nhiều tâm sự của thời cuộc và tỏ ra hoà đồng với “Giao lộ thông tin” đầy biểu cảm này. Có thể nói hắn là người đầu tiên chuyên vẽ dây điện ở nước ta. Tính đến nay dễ đã 7 năm, hắn gắn bó với công việc “chăng” dây điện vắt qua phố như thế. Chính cái sự hồ hởi đến “điên nặng” ấy mà hắn tạo nên một phong cách tạo hình riêng về thủ đô.
Có lẽ vậy, hoạ sĩ Phan Cẩm Thượng đã nói hắn, hoạ sĩ Nguyễn Ngọc Dân, sinh năm 1972, là một tay bút táo bạo hiện nay, không có ý định khoan nhượng trong nghiệp vẽ của mình.
Chung Tử
(Nguồn: Báo Người Hà Nội)
Twitter
Google
Yahoo
Facebook
Gửi cho bạn bè