Thứ ba, 09/06/2026,


Nhà thơ Đoàn Thị Tảo: Tôi cô đơn nhất hành tinh (05/07/2011) 
Nhà thơ Đoàn Thị Tảo (tác giả bài thơ Chị Tôi, trong ca khúc cùng tên, phổ nhạc của Trọng Đài) cùng tuổi với tôi. Quen nhau đã lâu, nên khi gặp gỡ chúng tôi thường chỉ gọi tên và nói chuyện rất bỗ bã. Đầu tháng mới rồi có dịp xuống Hải Phòng tôi có gọi điện cho Tảo sẽ ghé xóm Hang Dơi, dưới chân núi Kim Sơn ở Đồ Sơn, thăm chị em Tảo và Đoàn Lê.
 
Nhà thơ Đoàn Thị Tảo
Tảo vui nhưng lại trách cứ rằng: “Sao không gọi vào số điện thoại di động mà lại gọi số điện bàn làm Tảo chạy lên nhà trên mệt bở hơi tai”. Tôi ngạc nhiên nhưng lại chợt hiểu ra, Tảo vờ trách thế để khoe mình đã dùng di động, cũng tân tiến như ai. Bởi lẽ trước đây, phải nói đến hơn chục năm qua, mỗi lần ai đến thăm chị em nhà này đều chỉ gọi điện thoại để bàn. Riêng nhà văn Đoàn Lê dùng di động khá sớm nhưng lại hay để quên đâu đó, nên lắm khi có cũng như không. Còn Tảo thì quê hẳn, mấy khi có khách và cũng chẳng bao giờ nghĩ đến việc sắm điện thoại di động. Vậy nên gọi điện thoại nhà này cho chị, hoặc cho em đều rất vất vả.
Đoàn Lê lắm bạn và nhiều cộng tác viên về ngành điện ảnh, nên điện thoại gọi đến nhiều vô kể. Mỗi lần có điện thoại reo là thể nào Tảo cũng nghe rồi gọi cho chị. Thỉnh thoảng lắm Tảo mới có người gọi đến. Thành ra gần như Tảo là người gác điện thoại hộ chị mình. Mãi đâm chán, bởi cứ chạy đi chạy lại, mà lại chẳng phải gọi cho mình, nên Tảo chẳng mấy khi nhấc máy nữa, mặc cho tiếng ruông reo điếc tai cũng mặc kệ. Nhà văn Đình Kính ở Hải Phòng cũng kể, có lần gọi điện thoại di động cho Đoàn Lê không được, nên gọi điện thoại bàn, đến năm phút chuông reo liên hồi, nhưng không có ai nghe máy. Sau mới hay thực ra lúc đó Tảo ở nhà nhưng không nghe vì biết chắc đó không phải là cú điện gọi mình, mà đằng nào chị Lê cũng không ở nhà, thì nghe làm gì, rách việc.
Vậy là một tiếng sau, tôi đã có mặt tại xóm Hang Dơi. Tảo ra đón cùng với con vện có màu lông vàng ươm. Vừa gặp nhau, tôi trêu:
- “Gái” 66 tuổi rồi còn dùng điện thoại di động để chờ ai gọi nữa chứ. Rõ là…
- Rõ là gì anh ngỡ Tảo không có chàng nào gọi à. Tảo vẫn chờ người ấy đó. Duyên âm mà.
Thấy tôi trố mắt không hiểu gì sao lại nói dến chuyện duyên âm. Thế là Tảo khoe vừa hoàn thành tập truyện ngắn, mới đặt tên là “Chuyện dông dài”. Tức là toàn chuyện thực trong cuốc sống, viết về mình, viết về hàng xóm, về gia đình, trong đó có cái chuyện “Duyên âm”. Toàn chuyện thật cả…Những mẩu chuyện rời rạc, nhớ gì viết nấy, vui buồn lẫn lộn. Tôi cười rồi lại trêu sao không đặt là chuyện tào lao chi khươn cái sự đời. Tảo bật cười nói: “Ừ nhỉ chuyện tào lao hay đấy! Nhưng rồi Tảo xỉu mặt nói - đâu chỉ là chuyện tào lao, toàn chiêm nghiệm cả đấy. Đau ra phết. Buồn tê tái. Nỗi nhớ khôn cùng và cả chuyện ghen tuông nữa, tưởng à”
Tôi gợi chuyện duyên âm, thì Tảo kể đó là câu chuyện có thật trong đời mình, hồi vào tuổi băm lại đi nghe một thầy bói nói mình bị ma tình ám theo suốt cuộc đời, vì thế nên khó lấy chồng. Chuyện rằng, Tảo đã từng hứa hẹn nặng lời với một người. Nhưng số người này hẩm hiu chết trẻ, lại được hầu hạ cửa cha, cửa mẹ rồi, nên Tảo phải lập bài vị mà thờ người đó như đã từng có một đời chồng. Mãi sau này Tảo mới nhớ ra có một người bạn chết trẻ thật, đó chính là Khang, cùng học lớp 5A. Một cậu bé đầu trọc ngày ấy, mới 14 tuổi sao lại thích Tảo được chứ? Khi kiệt sức trong bệnh viện, cậu bé Khang luôn miệng nhắc người nhà gọi bạn Tảo đến gặp lần cuối. Nhưng thật tội, Tảo chưa kịp đến, thì Khang đã mất. Tảo cho là suốt bao năm tháng qua vong hồn ấy đã theo đuổi mình và coi sóc mình trong lúc ốm đau, vất vả. Nghe đến đó tôi xua tay nói:
- Ôi lại chuyện tào lao. Làm gì có chuyện đó!?
- Có đấy! Tảo tin.
Đôi mắt Tảo như có ngấn lệ tôi ái ngại nên im lặng. Lát sau Tảo nói như trong mơ vậy: “Tảo dường như đã tin Khang còn hiện diện trên cõi đời này với một tình yêu chung thuỷ trẻ thơ. Điều đó an ủi rất nhiều khi Tảo đã ở tuổi xế chiều, trong tình trạng lẻ bóng…”. Tôi thấy bồi hồi khó tả. Có tiếng lá rơi khô khốc ở ngoài sân. Gió khẽ rung tấm rèm bên cửa sổ. Tảo chậm rãi nói tiếp: “Tảo thấy ấm lòng hơn khi nghĩ rằng ở cõi thánh thiện kia, vẫn có một chú bé mãi mãi yêu Tảo, luôn dõi theo từng bước chân của người mình yêu thương và mong nhớ”. Giờ đây tôi mới thấm vị cay đắng khi Tảo vẫn như chờ ai đó gọi cho mình, khi sắm điện thoại di động. Có lẽ cậu bé 14 tuổi ấy chăng. Một vong linh trong sâu thẳm một mối tình thơ dại, mãi mãi trẻ trung cho dù mái tóc của Tảo đã rụng và bạc nhiều. “Tôi vẫn chờ người ấy đó!”. Câu nói của Tảo làm tôi thấy xót lòng.
Nắng như ngủ mơ ngoài hè. Lúc này trời đã ngả chiều, ánh sáng hắt vào cửa sổ làm khuôn mặt của Tảo óng lên màu hồng. Tôi vội lấy máy ảnh chụp. Có lẽ đây là lần đầu Tảo chịu chụp ảnh một mình, bởi những lần trước, Tảo bao giờ cũng đứng cạnh hay nép phía sau Đoàn Lê. Tảo không tự tin về mình, mặc dù đã rất nổi tiếng sau bài hát “Chị tôi”. Ánh mắt Tảo đượm vẻ buồn vì câu chuyện duyên âm, tôi bèn hỏi lan sang chuyện thơ, thì không ngờ Tảo lại đọc ngay mấy câu trong bài “Đêm nghe ca kèn đám ma”, nghe rợn người: “Những lời này tôi viết cho tôi. Nhờ bác thợ kèn hờ dùm đôi ba tiếng. Thân xác cỏn con đến mai là tan biến. Một bình tro qua cửa đài hoá thân…”
Tôi vội nổi đoá lên, rằng sao Tảo cứ nghĩ đến chuyện ma mị, buồn bã vậy. Tôi động viên, vui lên đi và đọc cho tôi nghe vài bài thơ tình yêu. Im lặng một lúc rồi Tảo khoe mình mới có bài “Xẩm chợ”, viết đầu xuân rồi, rồi Tảo đọc có câu: “Một đồng mua cái nổi trôi. Đồng mua duyên hẩm với người ngày xưa”
Tôi giãy nảy lên khi lại nghe đến chuyện duyên âm nhắc lại trong thơ. Lúc này Tảo mới mỉm cười nói, thôi không chuyện ma mị nữa. Tôi sực nhớ, vào những năm máy bay giặc Mỹ leo thang,  đến đánh phá thành phố Hải Phòng; có người kể về cô gái Đoàn Thị Tảo ngày ấy là một công nhân của Sở giao thông vận tải đã dũng cảm ngồi trên thuyền hát cho những người thợ lặn dưới biển nghe trong khi làm nhiệm vụ, qua đường dây thông tin. Những người thợ lặn trục vớt những thiết bị và máy móc bị rơi xuống biển. Tảo cùng bạn chiến đấu ngồi trên thuyền liên lạc với những người thợ lặn, điều hành công việc cho an toàn. Để giữ vững tinh thần cho đồng đội, Tảo đã hát và đọc thơ để động viên và củng cố tình thần mọi người đang làm nhiệm vụ dưới biển sâu.
Thấy tôi nhắc lại câu chuyện dũng cảm và lãng mạn ấy, Tảo đỏ mặt như nhớ lại thời điểm rất kỳ lạ trong đời mình. Nhưng rồi buồn thay, sau đó là một quãng đời dài sống trong muôn sự nổi trôi của những cuộc tình không tới. Mọi sự lỡ làng như vận hết vào mình, chính vì thế mà Tảo đã từng viết trong tập thơ với những câu: “Mải vui để lỡ chuyến đò - Ngẩn ngơ trách bến, oán bờ giận sông” hay “Cái người tôi gọi là chồng - Chẳng qua chút nghĩa đéo bòng mà thôi” Có lần Tảo tâm sự thật với tôi là mình đã sai lầm khi yêu một người đàn ông có vợ. Bi kịch của sự chờ đợi kéo dài làm cho Tảo mệt mỏi và kết thúc với những câu thơ đọc sao thấy đắng ngắt: “Rút giây bên đường. Tết con gà trống. Tết con gà mái. Mâm sôi dứa dại. Tôi về. Làm ma cho thì con gái”
Đó là bài thơ “Vân dại” Tảo viết khi quyết định đi ở ẩn cùng chị gái ở xóm Hang Dơi này. Bất ngờ thấy Tảo thở dài tôi vội xua tay rồi nói:
- Ồ đang nói chuyện tào lao cơ mà, cười lên chứ nhà thơ một bài!
Tảo cười lớn như muốn xoá đi những muộn phiền vừa đâng lên đôi mắt. Tôi vẫn coi Tảo là nhà thơ nổi tiếng một bài giống như nhà thơ Vũ Đình Liên có mỗi bài “Ông đồ”. Cho dù Tảo có tới hai tập thơ, toàn thơ nặng lòng và tiếc nuối, nhưng có lẽ chỉ có bài “Chị tôi” là được nhiều người thuộc và nhớ đến với những giai điệu ấm áp tình yêu thương và phấp phỏng nỗi đau ẩn giấu trong lòng người đa đoan.
Số phận bài thơ thật kỳ lạ, trôi nổi, thăng trầm đúng như cuộc đời của Tảo vậy. Tảo viết bài này khi mới 20 tuổi dể tặng chị Đoàn Lê. Ba mươi năm sau bài thơ mới được phổ nhạc và ngay lập tức nổi tiếng qua giọng hát Mỹ Linh. Mặc dù trước đó bài thơ có tên “Cho một ngày chị sinh”, nhưng sau này bạn đọc nhớ đến Tảo qua cái tên mới của bài thơ là “Chị tôi”. Đây là một trường hợp hiếm và rất may cho Tảo, bởi đâu có mấy nhà thơ được bạn đọc nhớ đến như vậy, dù cho một câu hay vài câu cũng đã là nổi lắm rồi.  Chẳng hạn nhà thơ Phạm Tiến Duật lừng danh như vậy, bạn đọc cũng chỉ thuộc đến đôi bài qua ca khúc như “Trường Sơn đông Trường Sơn tây” hay “Tiểu đội xe không kính” mà thôi.
Tào lao mãi, nắng chiều đã tắt, tiếng ễnh ương kêu ộp oạp ngoài vườn nhà Tảo, tôi định đứng dậy xin phép ra về thì Tảo đòi xem hình mà tôi mới chụp cho Tảo. Tôi bật máy Tảo ngắm mình một lúc trên màn hình, rồi bất ngờ đọc mấy câu: “Tôi cô đơn nhất hành tinh - Thế gian thừa đúng một mình tôi thôi”.
Tôi lặng người cố nén tiếng thở dài khỏi bật ra lúc này. Hoa bưởi ngoài vườn thơm ngát. Một làn gió từ ngoài biển thổi vào. Vách núi Kim Sơn như có tiếng vượn hú dội về xóm Hang Dơi. 
VƯƠNG TÂM
Chia sẻ:                   Gửi cho bạn bè
Mỗi độc giả cũng là một tác giả
(Mời bạn cho ý kiến, cảm nhận và lời bình sau khi đọc bài viết trên)
Họ và tên  *
Địa chỉ  *
Email  *
Điện thoại  *
Nội dung (bạn cần sử dụng font chữ Unicode, có dấu; ghi đầy đủ họ tên, địa chỉ, email, điện thoại,... Nếu thiếu các thông tin đó, có thể chúng tôi sẽ từ chối cho hiển thị
 
  Nguyễn Thanh Hà, sinh năm 1936 - nguyenthanhhahy@gmail.com - 01668383020 - CLB lục bát Đoàn Thị Điểm Hưng Yên  (Ngày 09/07/2011 17:41:57)

Thân gửi nhà thơ Vương Tâm

Tôi, nay 76 tuổi. Hay khoe "tuổi già" cũng là một cái tật. Nhưng không khoe thì người mình tâm sự biết mình trẻ hay già, biết xưng hô thế nào cho phải đạo?

Tình cơ, hôm nay, tôi có làm một bài thơ gửi cho Lucbat.com, vì trước đó cũng đã tập tọng có vài bài được Lụcbát.com đưa lên mạng. Sướng như trẻ con được mẹ đi chợ về mua quà, mặc dù chỉ là một củ khoai lang luộc. Chưa ăn. Tôi và thằng em kém tôi một tuổi rưỡi, lấy bốn cái tăm to xiên làm con trâu. Cũng chăn, cũng thả mãi mới chịu bóc vỏ. Bây giờ thì trẻ em có rất nhiều loại quà tùy theo nhà giầu hoặc còn nghèo, nhưng chắc chắn không một bà mẹ nào mua khoai lang luộc về làm quà cho con nữa. Chóng thay đổi thật. Thời gian trôi cũng quá nhanh. Còn nhớ, 12 ngày đêm của trận Điện Biên Phủ trên không ở Hà Nội, "hình như tôi đã gặp Vương Tâm trong một cuộc gặp gỡ các văn nghệ sĩ Hà Nội của Bộ Tư lệnh Thủ đô. Lâu quá rồi. Trong những quyển sách thoe của tôi chép tay những bài thơ mình thích, có một số bài của Vương Tâm, trong đó có bài : "Tự họa" đăng trên báo Nhân Dân cuối tuần  "Tôi là một kẻ vụng về/ Yêu thì xin chết, si mê một đời/Đã đi thì tận đến nơi/đã bay phải tới chân trời bao la..." Rồi : "Tôi giờ thui thủi một mình/Nhớ em đôi mắt lung linh sáng ngời/Âm thầm yêu lặng lẽ vui/Một mình mình biết tôi thời mình tôi !" Sao mà lay động con tim người ta như thế. Không, bài này tôi không có ý định viết về Vương Tâm mà chỉ mấy nét ấy trước khi đọc bài Vương Tâm nói về nhà thơ Đoàn Thị Tảo. Ngày 1-1-1977, tỉnh Hưng Yên, quê hương tôi, được tái lập. Lúc đó, báo Hưng Yên có "ba nhà lãnh đạo" thì chỉ có "ba phóng viên" nằm trong Phòng Phóng viên. Tôi quen với Phạm Vân Khảm, phó tổng biên tập của báo và gợi ý muốn vào Tòa soạn trực tiếp cộng tác với Báo của quê hương. Sau khi trao đổi ý kiến với đồng chí Nguyễn Thế Đắc, Tổng biên tập, tôi được nhận vào "cộng tác trực tiếp với Tòa soạn, hợp đồng và coi như là Phóng viên của báo". Vâng, tôi làm báo từ tháng Giêng năm 1959, ngày 17-1-1959, tôi có bài đầu tiên đăng báo Quân đội Nhân dân và được nhận là Thông tín viên của báo quân đội. Sau đó, tôi được chuyển ngành năm 1960 và đến đầu năm 1961, tôi được nhận về làm phóng viên của TTXVN cho đến khi nghỉ hưu. Vì có cái "trích ngang" ấy nên tôi mới được mời làm cộng tác trực tiếp với Tòa soạn Báo Hưng Yên trong năm đầu tái lập tỉnh. Nếu như không có sự "ghen ăn ghét ở" của một vài người thì tôi còn cộng tác với Báo Hưng Yên dài dài. Song, tôi đã xin thôi, khi mà "hợp nhất Hải Hưng cũng lắm chuyện, khi chia tách tỉnh cũng còn không ít chuyện", nên tôi xin nghỉ cho khỏe, mặc dù thời gian cộng tác với Báo, tổng biên tập và anh chị em trong tòa soạn đều yêu mến tôi và có những đóng góp nhất định. Trong thời gian ấy, tôi thuê một gian nhà ngoài phố ăn ở riêng. Có con cháu đang học cấp 2 con một ông bạn hàng xóm, có một cuộn băng ghi bài hát "Chị tôi", nhạc của Trọng Đài và lời thơ Đoàn Thị Tảo. Trừ khi đi công tác và về nhà, còn thời gian rảnh rỗi, tôi đều tranh thủ mở băng nghe đi nghe lại bài hát, có hôm nghe quên cả ăn cơm tối, mấy cậu cùng phòng phải giục tôi mới cầm bát. Hồi ấy tôi mới 64 tuổi, chưa già như bây giờ 76 tuổi, tai còn thích nghe nhạc, nghe hát lắm. Riêng bài hát Chị tôi thơ Đoàn Thị Tảo, nhạc Trọng Đài là tôi thích nhất. Mặc dù sau này, anh nhạc sĩ Trần Tiến cũng cho ra đời một bài hát trùng tên "Chị tôi" nhưng tôi thích ít hơn. Nghe bài Chị tôi của Trọng đài với ca từ là bài thơ Chị Tôi của Đoàn Thị Tảo, tôi cứ sững sờ người ra, nghe mãi không biết chán, và hình như tôi đã nghe không biết bao nhiêu lần, mỗi lần nghe lại lại thấy cái gì đó xốn xang trong lòng. Nhiều "ông già" chung quanh tôi nói đùa "Lão Hà không có tuổi già hay sao ấy" Vâng, tôi không chối cái. Đã 76 tuổi, tôi vẫn chưa cảm thấy đã già. Người ta tại sao lại phải già. Già rồi thì con người sẽ làm sao ? Mắt thì mờ, chân thì chậm, lắm bệnh tật, lẩm cẩm, khó tính, được ăn cơm từ sáng, hễ có ai hỏi cứ chối đây đẩy là chưa ăn, khó tính với con cháu, bực mình với xã hội, cứ tưởng mình sẽ làm "xoay chuyển" mọi tình hình...Không đâu, ai cũng phải già và già mãi cũng phải...Không tôi chưa già, tôi sống vẫn vui, vẫn làm thơ, vẫn dùng xe máy đi đây đi đó, không bao giờ quát mắng vợ con, không kiện tụng ai, cuộc sống có nhiều khía cạnh phức tạp của nó, một mình mình làm gì được ?

Thôi cứ như Đoàn Thị Tảo, mãi cho "tình đời đa đoan." Bây giờ, ngày nào cũng "lẩm cẩm làm thơ" chủ yếu là thơ lục bát và cho rằng lục bát là hồn thơ dân tộc Việt. Mấy bài được Lục bát com lên mạng, khoe ầm làng, và sướng đến mấy ngày, chẳng khác gì từ năm 1959, bài báo đầu tiên được đăng trên báo Quân đội Nhân dân và được mời đi dự Hội nghị TTV của báo, khi tôi mơi 23 tuổi, là một anh lính trẻ măng. Con người ta già hay trẻ là tùy ở cách sống, cách ứng xử của mình. Trẻ về phong cách sống là điều quan trọng bậc nhất. Vì thế tôi nhẩm lại bài thơ và bài hát Chị tôi của Trọng Đài và Đoàn Thị Tảo, thấy chị Tảo đã 66 tuổi, kém tôi đúng 10 tuổi mà vẫn thấy như chị còn trẻ măng, còn năng lòng với đời thực và đời thơ...Thôi nói nhiều nữa chỉ làm khổ người nghe. Xin chúc nhà thơ Vương Tâm và nhà thơ Đoàn Thị Tảo mạnh khỏe và vui rất lâu, buồn thì rất chóng.../.
                                                                                                                    9-7-2011
                                                                                                         Nguyễn Thanh Hà
                                                                                      CLB lục bát Đoàn Thị Điểm Hưng yên

Các bài khác: