Lịch sử phát triển của nhân loại cho thấy văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, nó thể hiện tầm cao, bề rộng và chiều sâu về trình độ phát triển và trường tồn của một dân tộc. Văn hóa không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội. Là một loại hình nghệ thuật, một bộ phận nằm trong các thiết chế văn hóa cho nên Nhiếp ảnh không thể tách khỏi những nhận định đó. Nghị quyết Hội nghị lần thứ V Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã xác định “Phương hướng chung của sự nghiệp văn hóa nước ta là phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ, tự cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm cho văn hóa Việt Nam thấm vào toàn bộ đời sống xã hội, vào từng con người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ văn hóa cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, tiến bước vững chắc lên chủ nghĩa xã hội”. Như vậy, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc là mục tiêu chiến lược xuyên suốt, hết sức quan trọng của toàn Đảng, toàn dân, của toàn ngành Văn hóa, của Văn học nghệ thuật trong đó có vai trò quan trọng của Nhiếp ảnh.
Nhiếp ảnh ra đời sau các loại hình nghệ thuật khác, lịch sử ghi nhận năm 1839, tại nước Pháp, Nhiếp ảnh thế giới chính thức ra đời, nhưng mãi tới 30 năm sau, năm 1869, nhiếp ảnh mới đến Việt Nam. Với các loại hình nghệ thuật như Múa, Sân khấu, Mỹ thuật, Âm nhạc… thì sự ra đời đều bắt nguồn từ đời sống, sinh hoạt của từng dân tộc, bộ tộc và dần dần phát triển nhưng với nhiếp ảnh lại được du nhập từ ngoài vào. Quá trình phát triển của Nhiếp ảnh lại gắn liền với sự phát triển của khoa học công nghệ như quang học, cơ học, tin học… Nhưng ngay sau khi ra đời, Nhiếp ảnh đã trở thành một bộ môn nghệ thuật gần gũi và đến với công chúng nhanh, nhạy và phổ cập nhất. Công chúng của nhiếp ảnh lại khá rộng rãi, số lượng người tham gia sáng tác lớn. Ảnh cũng là một trong những ngôn ngữ chung nhất của nhân loại, không phân biệt tiếng nói, màu da, chữ viết, dân tộc và chế độ chính trị… Đặc biệt ngày nay tốc độ truyền tải đã đạt đến mức kỷ lục, do đó ảnh không còn đóng khung trong biên giới mỗi quốc gia, mỗi khu vực…mà khi một sự kiện diễn ra chỉ mấy phút sau, hình ảnh sự kiện đó đã đến với tất cả các quốc gia trên thế giới, đây chính là điểm mạnh và lợi thế của Nhiếp ảnh.
.jpg)
Với những đặc điểm trên và qua thực tiễn chúng ta nhìn lại: trong quãng đời của mỗi chúng ta, từ lúc sinh ra cho đến khi nhắm mắt xuôi tay, ít ai mà không cần đến một bức ảnh, chí ít cũng vào dịp cưới xin, ma chay hay sinh nhật… Cho đến hôm nay, để lớp lớp thế hệ con cháu hiểu và biết những chiến tích, sự hào hùng của dân tộc Việt Nam qua hai cuôc kháng chiến phải nói đến công lao, nói đến sự đóng góp của Nhiếp ảnh. Như vậy, nhiếp ảnh đã thực sự len lỏi đến với từng con người, từng gia đình và toàn xã hội, làm sống lại từng kỷ niệm của từng người, từng gia đình và kéo dài cả một quá trình lịch sử. Nhiếp ảnh đã đi vào đời sống xã hội, vào truyền thống văn hóa và từ đó lại tự khẳng định mình trong đời sống xã hội.
Cũng như các loại hình nghệ thuật khác, nghệ thuật nhiếp ảnh đã góp phần tích cực trong việc giải quyết tư tưởng, như Đồng chí Lê Duẩn đã nói “Nói nghệ thuật tức là nói quy luật riêng của tình cảm. Thông thường triết học giải quyết vấn đề lý trí, nghệ thuật xây dựng tình cảm, cả hai đều nhất trí với nhau thì mới giải quyết được vấn đề tư tưởng”. Như vậy, Nhiếp ảnh có vai trò to lớn, có vị trí hết sức quan trọng, không ai có thể phủ nhận được.
Với tính chất, tầm quan trọng và sự tác động của nghệ thuật nhiếp ảnh, trong những năm qua Đảng, Nhà nước và các ngành, các cấp hết sức quan tâm. Nhất là các cơ quan, ban, ngành, các tổ chức chính trị- xã hội đã chọn lấy ảnh làm một trong những phương tiện tuyên truyền chính của mình. Vậy là nhiếp ảnh tiếp tục khẳng định mình trong đời sống văn hóa, trong công tác tuyên truyền đối ngoại của đất nước.
Nhìn lại Nhiếp ảnh Việt Nam hôm nay, cùng với sự phát triển của các chuyên ngành khác trong ngành Văn hóa, chúng ta không thể không tự hào, từ chỗ chỉ một vài tiệm ảnh trước Cách mạng tháng Tám, đến một số cơ quan nhiếp ảnh trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cho đến hôm nay, chúng ta đã có một đội ngũ nhiếp ảnh tương đối hùng hậu, ngoài 996 Hội viên Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, hàng ngàn Hội viên chuyên ngành Nhiếp ảnh của các tỉnh, thành phố, hàng ngàn phóng viên, biên tập viên ảnh của các báo, các bảo tàng, các nhà xuất bản, các cơ quan đơn vị, các công ty chụp ảnh, sản xuất ảnh và hàng trăm câu lạc bộ nhiếp ảnh ở khắp các địa phương… chúng ta còn có một lực lượng yêu thích nghệ thuật nhiếp ảnh tương đối đông, với đầy đủ các thế hệ, vùng miền. Sự phát triển của lực lượng nhiếp ảnh đã gắn liền với sự phát triển chung của đời sống kinh tế, văn hóa đất nước.
Cũng cho đến hôm nay, chúng ta đã tổ chức được 26 cuộc thi và Triển lãm ảnh Nghệ thuật toàn quốc, 6 cuộc thi ảnh quốc tế tại Việt Nam, bình quân hàng năm đã tổ chức được từ 130-150 cuộc triển lãm ảnh cấp bộ, ngành, khu vực, tỉnh, thành trong cả nước. Đặc biệt Liên hoan ảnh Nghệ thuật hàng năm ở 8 khu vực do Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam phối hợp với Hội Văn học Nghệ thuật các tỉnh, đó là các khu vực: Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng bằng sông Hồng, Miền núi phía Bắc, Bắc Trung bộ, Nam Trung bộ và Tây Nguyên, Miền Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long đã thực sự là hoạt động đưa Văn hóa ảnh về cơ sở, đưa văn hóa đến với đồng bào vùng sâu vùng xa. Ngoài ra hàng năm ta còn xuất bản hàng ngàn ấn phẩm nhiếp ảnh, hàng triệu bức ảnh được đăng tải trên các báo, thông tin chuyên đề, tuyên truyền các hoạt động xã hội, hàng vạn bức ảnh về đất nước con người Việt Nam đã xuất hiện trên khắp các châu lục, phục vụ đắc lực cho công tác truyên truyền đối ngoại… và từ hoạt động nhiếp ảnh hàng năm, chí ít thu nhập của ngành ảnh cũng phải đến hàng trăm nghìn tỷ đồng. Nhiếp ảnh đã từng bước hòa nhập với cơ chế thị trường.
Với sự hoạt động đa dạng, phong phú của nhiếp ảnh, dẫn đến công tác quản lý về nhiếp ảnh cũng gặp không ít khó khăn và phức tạp. Thực hiện các Nghị định, Thông tư, Quy chế, Quy định của Chính phủ, của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, của các ngành, các cấp… trong những năm qua chúng ta đã quản lý tốt, đưa nhiếp ảnh đi đúng hướng, các tác phẩm không phù hợp với thuần phong mỹ tục, với lối sống không lành mạnh, với đường lối quan điểm của Đảng, của Nhà nước… từng bước đã được hạn chế. Chất lượng các tác phẩm ngày một nâng cao, phù hợp với đời sống văn hóa đất nước và hội nhập một cách tích cực trong sự phát triển chung của Nhiếp ảnh thế giới. Nhiều tác giả Việt Nam đoạt các Huy chương Vàng, Bạc, Đồng tại các cuộc thi ảnh quốc tế, đã mang vẻ vang về cho đất nước. Đặc biệt, năm 2006, 2008, 2010, 3 kỳ liền Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đều nhận được CUP thế giới, Giải thưởng Đặc biệt xuất sắc và Huy chương Vàng của Liên đoàn Nhiếp ảnh Nghệ thuật quốc tế (FIAP). Cho đến nay, ta đã có 2 hội viên hội nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam được phong tước hiệu Nghệ sĩ Nhiếp ảnh bậc thầy quốc tế (MFIAP), hơn 40 hội viên được phong Nghệ sĩ ưu tú quốc tế (EFIAP), hơn 100 người được phong Nghệ sĩ Nhiếp ảnh quốc tế (AFIAP)
Tuy nhiên, trong quá trình phát triển đi lên của nhiếp ảnh nước nhà cũng còn nhiều vấn đề bất cập: như việc quản lý chưa thực sự thống nhất, động viên khen thưởng chưa kịp thời, nhất là việc phong danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân còn làm cho nhiều Nghệ sĩ Nhiếp ảnh băn khoăn, với Nhiếp ảnh thì không được xét phong Nghệ sĩ Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân, trong khi đó, chuyên ngành quay phim là anh em sinh đôi với Nhiếp ảnh lại được phong Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú. Lâu nay, để phù hợp và hội nhập với thế giới, sau khi được sự đồng ý của Ban Tuyên giáo Trung ương, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tự phong các tước hiệu: Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (AVAPA), Nhà nhiếp ảnh xuất sắc (EVAPA). Thực ra Hội tự phong và tự tôn nhau theo tiêu chí Hội tự xây dựng, tự đặt ra.
Nói nhiếp ảnh phát triển mạnh, nhiều tác phẩm nhiếp ảnh ra đời nhưng thiếu tác tác phẩm Nhiếp ảnh mang tính thời đại, chưa có những tác phẩm rõ nét về điển hình hóa thời đại. Thực tình mà nói ảnh Việt Nam chúng ta hiện nay chỉ mới ở mức đèm đẹp mà thôi.
Những năm gần đây công nghệ ảnh phát triển vượt bậc, việc áp dụng kỹ thuật số, áp dụng photoshop vào sáng tác và sản xuất ảnh được giới nhiếp ảnh tiếp thu, đã tạo rất nhiều thuận lợi, giải phóng sức lao động đáng kể. Thế nhưng, một số nhà nhiếp ảnh quá lạm dụng photoshop đã làm mất đi giá trị chân-thiện-mỹ tức là làm mất đi bản sắc của nhiếp ảnh.
Việc trả thù lao, nhuận bút cho các tác phẩm triển lãm, in ấn, quảng cáo… trong cả nước không thống nhất, mỗi nơi làm một nẻo, thậm chí, nhiều nơi không trả tiền nhuận bút. Hiện tượng vi phạm bản quyền nhiếp ảnh còn xẩy ra tương đối nhiều.
Để Nhiếp ảnh Việt Nam ngày một phát triển, theo chúng tôi cần thiết phải:
1, Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý Nhà nước về nhiếp ảnh trên tất cả các mặt từ sáng tác, quảng bá, sử dụng tác phẩm, bản quyền…
2, Nhà nước tạo điều kiện về vật chất và tinh thần để cá nhân các nghệ sĩ công bố tác phẩm, với các hình thức như triển lãm, xuất bản sách ảnh, công trình… nhất là các nghệ sĩ cao tuổi, nghệ sĩ có tên tuổi, bởi khi tác phẩm “đẻ ra” mà không quảng bá thì coi như tác phẩm “đã chết”.
3. Nhà nước nhất là đối với các cơ quan chức năng cần có những lớp bồi dưỡng về đường lối, quan điểm sáng tác, tư cách đạo đức người cầm máy, lâu nay chúng ta chưa quan tâm đúng mức đến đạo đức người cầm máy.
4. Tuyên truyền hơn nữa những thành tựu của Nhiếp ảnh, làm cho người xem hiểu và biết đến Nhiếp ảnh, tự hào về nền nghệ thuật nhiếp ảnh nước nhà
5. Đẩy mạnh, mở rộng và tạo điều kiện cho việc giao lưu, hội nhập và hợp tác trên lĩnh vực nhiếp ảnh với các nước, các dân tộc trên thế giới.
6, Động viên khen thưởng thường xuyên và kịp thời với các tác phẩm xuất sắc, những Nhà nhiếp ảnh có đóng góp xuất sắc.
Trên đây, là những ý kiến đóng góp chung vào Hội thảo, chúc hội thảo thành công tốt đẹp. Xin trân trọng cảm ơn./.
Vũ Văn Cảnh
Twitter
Google
Yahoo
Facebook
Gửi cho bạn bè