Ông có đôi mắt thẳm sâu nhiều sắc thái nội tâm, chưa bao giờ là mặt hồ phẳng lặng. Nhiều giông bão khắc nghiệt đã đi qua, chìm sâu xuống thành những con sóng ngầm, thi thoảng mới quặn lên. Đôi mắt của một người bình thường vào tuổi thất tuần (lý lịch ghi năm 1946 nhưng thực ra ông sinh năm 1943) đã chẳng có gì che giấu nổi, huống chi đây lại là đôi mắt của một ông già viết văn đã đạt tới tầm thấu thị.
Bán bò để in thơ
Nickname của ông là “ndbchoamy”, giải nghĩa ra là “nông dân bỏ cày hòa mỹ”. Hòa Mỹ là nơi ông sinh ra. Đó là một xã nghèo thuộc huyện Tây Hòa, tỉnh phú Yên, miền Nam Trung Bộ. Ông nông dân Ngô Phan Lưu ở Hòa Mỹ giờ đây đã bỏ cày. Bỏ cày bởi bò đã bán để in thơ cũng là một cách giải thích. Bởi thời điểm năm 1997 ấy, để in tập thơ đầu tay “Bếp lửa chiều đông” ông đã phải bán đi một con bò. Tập thơ in xong, chất đống trong nhà để tặng dần. Đến bây giờ, sau 15 năm, vẫn còn dùng để tặng nữa. Các tập văn xuôi sau này vì hot hơn, và cũng có lẽ vì ông đã “ngấm đòn thơ” nên lấy nhuận bút văn xuôi bằng tiền, chẳng dại gì mà lấy sách. Nên cần tặng ai thì vẫn còn… thơ bán bò đầy rẫy ra đấy. Tôi đã suýt có tập thơ ấy, nếu không có câu nói đùa của một đồng nghiệp, khiến ông rút lại ý định tặng thơ cho khách.
Thực ra ông đâu có bỏ cày, mà chỉ là bỏ cày ruộng để chuyển sang cày bàn phím. Cánh đồng hoa màu và cánh đồng chữ nghĩa được ông ví von tưng tửng khi bảo rằng, viết văn dễ hơn làm ruộng. Nhân nói chuyện bò ông vui miệng tự trào, Phú Yên có “thịt bò một nắng và truyện ngắn Ngô Phan Lưu”. Một thứ là thức ăn vật chất còn một thứ là thức ăn tinh thần. Một thứ dù là đặc sản nhưng nhiều nhà làm được, còn thứ kia gắn với thương hiệu của ông. Ông nói đùa và cũng vội rút rất nhanhý kiến của mình. Cũng như rút ý định tặng thơ vậy.
Dù người ta vẫn gọi Ngô Phan Lưu là nhà văn nông dân, nhưng nếu được một lần tiếp xúc với ông, hẳn nhiều người sẽ thấy theo kịp lão nông này quả hơi mệt. Trong một buổi giao lưu tại Trại sáng tác Văn nghệ Quân đội, nhiều người bất ngờ khi nghe giới thiệu nhà văn Ngô Phan Lưu lên hát bằng… tiếng Anh và tiếng Pháp. Thì ra vốn liếng ngoại ngữ của ông cũng kha khá. Cũng chính vốn ngoại ngữ ấy đã giúp ông có thể tiếp xúc với sách ngoại văn để học hỏi và tiếp nhận nhiều điều mới mẻ.
Chủ quán “cà phê nông dân”
|
Nhà văn Ngô Phan Lưu sinh năm 1943 (trong lý lịch ghi 1946) tại Phú Yên. Dù đến với văn chương khi đã ngoài năm mươi tuổi nhưng ông đã kịp xuất bản 5 tập sách: Bếp lửa chiều đông (Thơ, 1997); Người không giăng câu Kiều (Tập truyện ngắn, 2004); Cơm chiều (Tập truyện ngắn, 2008); Xoa tay và cười (Tập truyện ngắn và tản văn, 2009); Con lươn chép miệng (Tập truyện ngắn, 2010).
Ông đoạt Giải nhất cuộc thi truyện ngắn tuần báo Văn nghệ - Hội nhà văn VN năm 2006-2007 với 2 truyện ngắn “Buổi sáng biến mất” và “Cơm chiều”.
|
|
Ngô Phan Lưu đã sống đời sống nông dân gần hết cuộc đời. Đến một ngày, có lẽ sự tích lũy kinh nghiệm nông thôn đã đầy ứ,Ông có một quán cà phê nhỏ, gọi là “cà phê nông dân” cũng được, bởi khách đa phần cũng hàng lao động bình dân. Dù khôngcó biển hiệu nhưng người dân Tp.Tuy Hòa, những anh em bạn hữu thường ghé vẫn gọi nó bằng cái tên dân dã: Quán Ba râu. Gọi quán Ba râu bởi ông là Ba Lưu như cách anh em văn nghệ Phú Yên vẫn gọi thân tình. Còn râu thì đích thị là của ông. Ông có một bộ râu đẹp, và rất Ngô Phan Lưu. Trước đây ông chưa để râu, sau này để thí điểm, nhiều người khen đẹp nên để dài hạn luôn. Tôi cũng chưa kịp xác minh, nhưng có lẽ bộ râu có trước quán cà phê thì phải. Quán mở từ sáng tới tầm mười giờ. Thời gian ấy ông tất bật pha cà phê, bưng đồ uống cho khách. Thời gian còn lại dành cho con cháu. Đứa cháu nội ba tháng tuổi đặc biệt cuốn ông, nó khóc chỉ ông dỗ mới nín. Vì thế, thời gian dự trại viết tại resort Sao Việt, cách nhà gần chục cây số ông cứ phải chạy đi chạy về. Hôm đến thăm nhà, nhìn cảnh quán xá đông đúc, con cháu đùm đuề, ông ngồi bế đứa cháu nội bé xíu tôi đùa ông rằng, “sẽ là hạnh phúc nếu ông nội nó không phải là một người viết văn”, ông nghe chỉ nở nụ cười hiền từ, nhưng thần thái toát lên sự đồng ý một trăm phần trăm.ở tuổi ngoài năm mươi, ông mới phát tiết cuộc sống ấy vào văn học. Và liên tục viết, liên tục từ bấy đến nay, viết cứ như một nhu cầu. Năm tập sách đã ra đời. Giờ đây chỉ cần ông lăm le có bản thảo là khối nơi chào mời. Nhà văn lão nông tỉnh lẻ bỗng trở nên đắt show. Hiện ông là cộng tác viên khá thân thiết của Báo Tuổi trẻ, ngoài ra ông còn tham gia chuyên mục “Cà phê nông dân” của Báo Thể thao & Văn hóa. Mỗi tuần, đều đặn từ Phú Yên, những câu chuyện đượm chất thế sự, đậm nhân tình thế thái mà vẫn ấm nóng hơi thở đời sống đều đặn “lên sóng” hòa mạng phục vụ bạn đọc cả nước.
Nhưng cũng chính từ sự bận rộn đó đã làm giàu chất nhân văn cho những trang viết của Ngô Phan Lưu, khiến chúng gần gũi với người nông dân, khiến những người dân lao động thấy mình hiện hữu trong từng trang viết. Năm nay, ông rất cảm ơn báo Tuổi trẻ đã ưu ái tặng cho ông mỗi ngày một số báo. Thế nên, khách đến đây uống cà phê có thể đọc báo miễn phí mỗi ngày. Ở đó, những người bạn viết của ông thi thoảng cũng tụ tập bàn chuyện văn chương, chuyện đời sống. Cà phê Ba râu như một địa chỉ văn hóa thân thương vậy.
“Xoa tay và cười”
Ngô Phan Lưu là người hóm trong giao tiếp, trong cách trò chuyện. Ông hay pha trò một cách chơi chữ, thâm trầm kiểu đồ nho bắc kỳ. Ông đã học được cách giữ thăng bằng để trôi đi giữa cuộc đời. Trôi qua những biến động thăng trầm, để giữ một thái độ bình thản và cái cười nhếch mép. Vẫn giữ được sự tự tại riêng với phong cách cách bập bềnh và buông xả. Bây giờ thì ông đã trôi đến khúc êm đềm để có thể mở lòng. Để có thể tự giễu mình, tự “xoa tay và cười” (tên một tập sách của Ngô Phan Lưu - PV) một cách ung dung. Bởi ông biết, rồi mình sẽ trôi về đâu giữa dòng đời này.
Dường như Ngô Phan Lưu không bao giờ bế tắc về mặt ý tưởng. Ông thường hài hước rằng nếu bế tắc thì ông sẽ viết ngay về chính sự bế tắc đó. Đến dự trại sáng tác của Tạp chí Văn nghệ Quân đội 2012 tổ chức tại Phú Yên, các nhà văn được ở resort 5 sao, mọi người đùa rằng, ở sướng thế này thì chả viết lách gì được, ý tưởng biến mất tiêu hết. Ngô Phan Lưu liền đùa rằng sẽ đăng ký viết truyện ngắn có tên “Ý tưởng biến mất”. Nếu như ai đó đã đọc những gì Ngô Phan Lưu viết thì hoàn toàn có thể tin, đó không chỉ là một lời đùa.
.jpg)
Đôi khi khó mà phân biệt giữa truyện ngắn và tạp bút Ngô Phan Lưu. Về dung lượng thì chúng cũng na ná nhau. Viết ngắn cũng như một sự lựa chọn tự nhiên của ông bởi một lý do, nó phù hợp với khuôn khổ các trang báo mà ông cộng tác. Bởi thế, có nhà xuất bản đã lúng túng khi đề thể loại tập sách của ông, cuối cùng đã để là “truyện ngắn và tạp bút” mà không chỉ rõ cái nào là truyện ngắn, cái nào là tạp bút. Những trang viết của ông thường xuất hiện những đứa trẻ, bà vợ, cây cỏ trong vườn, những con vật… Mọi triết lý sâu xa ẩn dưới những câu chuyện bình dị ai ai cũng có thể nhìn thấy hằng ngày, nhưng khi đặt nó dưới lăng kính của mình, ông có biệt tài làm cho chúng lên màu và trở nên quyến rũ, bằng cách móc xích nó lại với nhau, gắn cho nó những dấu hỏi, những chiêm nghiệm để bạn đọc buộc phải suy ngẫm. Giống như kỹ thuật buồng tối, có thể xử lý hiện thực theo dụng ý của mình. Nói thế là bởi, trong nhiều nghề đã trải, đã có thời gian Ngô Phan Lưu làm nghề chụp ảnh.
Ngô Phan Lưu có một bàn viết nhỏ trông ra mảnh vườn xanh màu cây cối. Ở đó, giữa bộn bề đời sống, giữa tiếng trẻ thơ bi bô, giữa tiếng ô tô xe máy chạy qua chạy lại, ông ngồi nghe quá khứ vọng về, để những trăn trở hắt lên từng trang viết. Và cũng ở đó, ông đã hơn một lần tự vấn về cái gọi là ký ức. Nhưng ông không đắm chìm trong nó, mà đối xử với nó một cách công bằng, để thêm yêu, thêm trân trọng những gì của hiện tại. Từ khung cửa sổ ấy, chỉ cần một thanh âm của đời sống vọng vào, rất có thể ông sẽ lại có một tác phẩm mới.
Trôi giữa dòng đời nhưng ông không để dòng đời cuốn trôi, ông đã biết buông xả, ông biết chọn cho mình một quỹ đạo riêng, để bập bềnh cùng nó. Và nếu như có gì đó diễn ra không như ý muốn thì ông sẽ chỉ… xoa tay và cười tự giễu mà thôi.
Nguyễn Xuân Thủy (An ninh Thủ Đô)
Twitter
Google
Yahoo
Facebook
Gửi cho bạn bè